Le ciastel vëgn venü
Da n valgönes edemes incá sëntun danter i zitadins y les zitadines dla Val Badia n malcontënt che crësc tres deplü y che röia feter te na picera desperaziun. Le ciastel, la Gran Ciasa da La Ila, vëgn venüda. Sön la plata internet de Sotheby’s vëgnel scrit: “N ciastel zënza tëmp tl cör dles Dolomites”. Sambëgn “tratativa resservada”. Al vëgn baié de n prisc sura i 20 miliuns de euro.
Bele dan val’ agn êl gnü porvé da ti vëne le ciastel al Comun. Na valutaziun â sciazé le valur dl imobil storich a za. 3,5 miliuns de euro. Le ciastel é sotmetü a sconanza storich-artistica y le Comun á n dërt de prelaziun. Mo co podess pa na istituziun publica iustifiché n investimënt de 20 miliuns de euro por n ciastel? L’arpejun storica di ladins rovará bonamënter tles mans de n fond d’investimënt o de val’ porsona de gran facolté. La venüda dla Heimat te süa forma plü evidënta.
“Al ne se trata nia de critiché chi che mët en venüda chësc imobil, mo da alzé fora la perversité de n sistem che ne conësc nia plü la sostignibilité soziala. Le sistem imobiliar tl’Südtirol é oramai pura speculaziun”, dij Elide Mussner, Co-sorastanta di Vërc dl Südtirol y aconsiadëssa dl comun de Badia. Les rajuns é tröpes y an nen baia y baiará ciamó dî. Danter chëstes le prestij internazional dl raiun y tl medemo tëmp la pücia desponibilité de imobiliars söl marcé, dui faturs che fej salté sö i prisc. Carantesset metri cuadrac por 500.000 euro, y insciö inant mefo. Canche ara nen vá spo de frabicac storics, mancel vigni sostëgn publich. Al é deventé feter imposcibl da mantigní n imobil storich sciöche la Gran Ciasa cun mesi privac, sce nia trasformé te n’ativité comerziala, che ó dí n hotel por ejëmpl. Mo le “stop di lec” l’impedësc al momënt. La situaziun é cuntorta. La jënt é desplajüda. “Nosta identité ladina vëgn venüda”, aldun danter i zitadins. Sce la Provinzia de Balsan, adöm cun i Comuns, podess intervegní por trasformé le ciastel te n post publich che promöies cultura, ert y incuntada por la comunité ladina, fossel n investimënt concret tla sostignibilité soziala.